fietsonderhoud: ketting en tandwielen |
|
Tips om slijtage ketting en tandwielen te verminderen
- Houd ketting en tandwielen schoon en gesmeerd.
- Let op de schakelpositie: voorkom dat de ketting "cross" geschakeld staat, d.w.z. voor èn achter op het grootste tandwiel of juist op het kleinste.
- Anticipeer zoveel mogelijk: voorkom schakelen op steile stukken. Schakel bij thuiskomst alvast kleiner, zodat bij de volgende tocht niet uit stilstand met een zwaar verzet moet worden vertrokken.
- Het is mogelijk langer met de cassette en tandwielen te doen door twee of drie kettingen om beurten op te leggen. De kettingen slijten zo allemaal gelijkmatig in op de tandwielen.
Reiniging ketting en tandwielen
Ketting en tandwielen dienen regelmatig schoongemaakt en gesmeerd te worden, zeker na iedere rit in regen/stof of bij modderige omstandigheden.
Door de schurende werking van zand en ander vuil slijten ketting en tandwielen extra snel.
Het reinigen van de aandrijving (ketting, tandwielen en derailleurwieltjes) kan met een borstel of poetsdoek gedrenkt in een geschikte ontvetter.
Pas op met ontvetters als wasbenzine: deze kunnen de smeermiddelen uit de lagering van de ketting oplossen.
Het reinigen van de ketting gaat het makkelijkst met een speciale kettingreiniger: een soort bakje met draaiende borsteltjes en de reinigingsvloeistof.
Dat wordt om de ketting heen geklemd, waarna de ketting er doorheen wordt geleid. De borsteltjes poetsen de schakels dan aan alle kanten schoon.
1. Plaats het onderste gedeelte van het apparaat goed om de ketting, zodat deze er soepel door kan lopen en de borsteltjes de ketting raken. |
2. Bevestig het deksel en vergrendel. |
3. Vul het apparaatje met ontvetter tot de streep (bepaalde typen moeten vòòr het bevestigen worden gevuld). |
4. Draai het pedaal een flink aantal malen achteruit, daarbij de de kettingreiniger op zijn plaats houdend.
Herhaal dit eventueel nog met water en zeep i.p.v. ontvetter. |
5. Droog de ketting na door er een doek tegenaan gedrukt te houden en de ketting achteruit te draaien. |
|
De tandwielen zijn het gemakkelijkst schoon te maken als ze los worden gemaakt.
Er zijn speciale borstels verkrijgbaar om goed tussen de tandwielen te kunnen komen.
Leg ze eventueel in een bakje met wat reinigingsvloeistof te weken, droog ze met een doek en laat aan de lucht nadrogen.
De reinigingsvloeistof is meerdere keren bruikbaar door het te laten bezinken.
Bescherm de rest van de fiets tijdens het reinigen en smeren, zodat er geen olie etc op kan komen.
Inspectie ketting en tandwielen
- Controleer regelmatig of de spanning van de ketting nog goed is en verwijder zonodig een schakel.
- Beweeg alle schakels om te controleren of ze nog allemaal soepel kunnen draaien.
- De levensduur van de ketting ligt tussen de 3.000 en 8.000 km. Dit is sterk afhankelijk van het onderhoud, weer en gebruik.
Bij de volgende symptomen moeten ketting en in elk geval ook de achtertandwielen worden vervangen:
- de tandjes zijn spits i.p.v. afgestompt;
- de U tussen de tandjes is niet meer symmetrisch;
- het trapstel loopt niet meer soepel tijdens het fietsen;
- de ketting slaat over tijdens het fietsen (de slijtage is al veel te ver!);
- de ketting pakt niet meer op een specifiek tandwiel;
- de ketting kan meer dan 5 mm van het voorblad worden getild.
Er zijn ook speciale apparaatjes in de handel waarmee de slijtage van de ketting kan worden gemeten.
- De voorbladen moeten worden vervangen als de tandjes spits worden.
Vanwege het grotere aantal tanden gaan de tandwielen voor langer mee: zo'n twee à drie kettingen, als de ketting tenminste op tijd wordt vervangen.
- Als van een bepaald tandwiel tanden zijn afgebroken of beschadigd moet het tandwiel worden vervangen.
Zijn er sinds het vervangen van de cassette nog niet zoveel kilometers afgelegd, dan volstaat het vervangen van enkel het betreffende tandwiel,
anders zullen de hele cassette en ook de ketting moeten worden vervangen.
Smering ketting en tandwielen
- De ketting moet droog zijn voor het smeren.
- Smeermiddel: men kan de ketting smeren met teflonspray, dunne olie of droogsmerend kettingvet, maar ook andere types smeermiddel voldoen prima. Het is belangrijk dat het smeermiddel snel in de ketting en andere onderdelen trekt.
- Aanbrengen: draai langzaam crank/pedaal achteruit terwijl u het smeermiddel aanbrengt.
- Draai vervolgens vooruit, zodat het smeermiddel zich goed verspreidt.
- Laat even intrekken (mag een nachtje zijn) en haal vervolgens met een droge doek het overtollige smeermiddel van de ketting. Als er teveel vet aan
de buitenkant van de ketting zit, wordt er namelijk extra vuil en stof aangetrokken.
Vervanging / Bevestiging ketting
Afnemen:
- voor het afnemen van de ketting is een kettingpons nodig.
Dit gereedschap heeft een aambeeld om de ketting op te leggen, een holle tegenhouder (om het pennetje uit de ketting doorheen te drukken) en
een schroefmechanisme met een pen die het kettingpennetje eruit drukt (zie foto);
Een kettingpons
- zet de ketting zowel voor als achter op het kleinste tandwiel, zodat de spanning op de ketting zo laag mogelijk is.
Dat vergemakkelijkt het afnemen maar vooral het weer bevestigen van de ketting;
- kijk vòòr het afnemen goed hoe de ketting loopt, met name bij de derailleurs;
- moet dezelfde ketting naderhand weer worden gemonteerd, open dan de ketting vanaf de binnenzijde.
Het monteren gaat dan een stuk makkelijker omdat het pinnetje er van buiten naar binnen kan worden ingedraaid;
- bij sommige kettingen komt het erg precies op welk punt je de ketting losmaakt.
Een Shimano-ketting mag bijvoorbeeld niet worden geopend op het punt waar een speciaal sluitpennetje (met afwijkende kleur) zit, tenzij er weer zo'n zelfde pennetje ter vervanging voorhanden is;
- leg een geschikte schakel op het aambeeld en draai de pons tegen de ketting aan.
Let er nu op dat de drukpen van de pons precies tegen het pennetje staat en dat de ketting goed recht ligt;
- draai de drukpen nu (recht!) in de ketting. Dit gaat in het begin erg stroef, maar na de eerste slagen gaat het een stuk soepeler;
- draai het pennetje er niet helemaal uit, het is erg lastig om het er weer terug in te krijgen;
- nu kan de ketting, met wat wrikken, worden geopend.
 
Ketting monteren:
- let er bij het vervangen van de ketting op de juiste breedte (afhankelijk van het aantal tandwielen achter) en lengte (hetzelfde aantal schakels) te nemen,
verwijder eventueel wat schakels.
De juiste kettinglengte: als de ketting op het grootste verzet ligt (voor buitenblad, kleinste tandwiel achter), moeten de wieltjes van de achterderailleur
loodrecht onder elkaar staan;
- rijg de ketting door de derailleurs, sluit de ketting, smeer het kettingpennetje en draai het er weer in met de kettingpons;
zo moet de ketting door de derailleur lopen (vanaf de linkerkant bezien)
- houd in de gaten of het pennetje recht gaat; als het scheef zit kan de schakel behoorlijk beschadigen;
- het pennetje moet aan beide zijden even ver (beter: even weinig) uitsteken;
- draait de zojuist gesloten schakel niet soepel, wrik de ketting bij die schakel dan in de dwarsrichting wat heen en weer.
Draai eventueel het pennetje iets terug of iets verder in de ketting.
Vervanging / Bevestiging tandwielen / cassette
De meeste cassettes bestaan uit losse tandwielen met daartussen afstandsringen (spacers), maar soms vormen 2 tot 5 kransjes met een houder (spider genaamd) één geheel.
De tandwielen worden om het body geschoven. Dat is het draaimechanisme dat aan het achterwiel vastzit.
- Voor het afnemen van de cassette/tandwielen zijn twee stuks speciaal gereedschap nodig:
een freewheel-afnemer, de sleutel waarmee je de kransjes kunt losdraaien,
en een kransafnemer/kettingzweep (een staaf met een stuk ketting eraan), waarmee je de tandwielen kunt tegenhouden.
- verwijder de snelspanner uit het achterwiel, leg de kettingzweep om één van de grootste tandwielen, steek de freewheelafnemer in de naaf en draai los;
- vervangen: de nieuwe tandwielen moeten qua merk en type bij ketting en derailleurs passen. Let er vooral op de juiste tandwielen voor het aantal
versnellingen te kiezen (10-speed tandwielen kunnen niet op een fiets met 8-speed worden gemonteerd). Laat de tandwielen telkens maximaal vier tanden verspringen
(dit speelt met name bij de grootste achtertandwielen);
- monteren: de uitsparingen binnenin de tandwielen zijn zodanig dat de tandwielen maar op één manier op het body kunnen worden bevestigd;
- let erop dat er tussen alle tandwielen één afstandsringetje zit en dat de tandwielen in de juiste volgorde (van groot naar klein) op het body zijn geschoven;
- draai de sluitring (vaak het kleinste tandwiel) weer vast met de freewheelafnemer.
|
|
